Remigiusz Piotrowski "Absurdy i kurioza przedwojennej Polski"

Remigiusz Piotrowski „Absurdy i kurioza przedwojennej Polski”, PWN 2016, ISBN 978-83-01-18902-0, stron 424

Każda epoka w dziejach znajduje nie tylko współczesnych sobie kronikarzy, ale i późniejszych obserwatorów, odkrywców, naukowców badających temat czy po prostu miłośników. Część z nich o niej pisze, pozostała część – czyta. Czy da się jednak powiedzieć, że o danym wycinku rzeczywistości wiemy wszystko? Chyba nie, dlatego też ciągle powstają nowe publikacje poświęcone historii danego okresu, a czytelnicy dzięki nim mogą poszerzać swoją wiedzę. Tak jest w moim przypadku, jeśli chodzi o dwudziestolecie międzywojenne – mimo iluś tam lektur go dotyczących, nadal cieszą mnie te nowe. Najnowszej pozycji pióra Remigiusza Piotrowskiego nie chciałam przegapić, nie tylko z uwagi na intrygujący tytuł i ciekawość zawartości, ale i ze względu na nazwisko autora, znanego mi już z innych, wartościowych książek.

Daria Czarnecka „Największa zagadka Polskiego Państwa Podziemnego"

Daria Czarnecka „Największa zagadka Polskiego Państwa Podziemnego. Stanisław Gustaw Jaster. Człowiek, który zniknął”, PWN 2016, ISBN 978-83-01-18809-2, stron 264

Polskie Państwo Podziemne to ta część polskiej historii, która bardzo mnie interesuje. Wzbudza ono po dziś dzień nie tylko mnóstwo emocji, ale także kontrowersji. Jedną z nich jest sprawa Stanisława Gustawa Jastera, o której, przyznam się, nie miałam wcześniej pojęcia, a że lubię być dobrze poinformowana, postanowiłam się dowiedzieć, o co chodziło. Daria Czarnecka, z wykształcenia socjolog i historyk, podjęła się zadania wyjaśnienia, co tak naprawdę stało się w 1943 r. z jednym z żołnierzy Armii Krajowej.  

Andrzej Klim "Tak się kręciło"

Andrzej Klim „Tak się kręciło. Na planie 10 kultowych filmów PRL”, PWN 2016, ISBN 978-83-01-18778-1, stron 288

Patrząc na podtytuł najnowszej książki Andrzeja Klima, wcale się nie dziwię, że na okładce znalazło się zdjęcie z „Seksmisji”. Gdyby mnie kazano podać tytuł kultowego filmu czasów Polski Ludowej, chyba właśnie obraz z Jerzym Stuhrem i Olgierdem Łukaszewiczem przyszedłby mi do głowy najszybciej. W drugiej dopiero kolejności wymieniłabym chyba trylogię Sylwestra Chęcińskiego z „Sami swoi” na czele czy „Przesłuchanie” Ryszarda Bugajskiego z Krystyną Jandą w roli głównej. Trzeba by pewnie jeszcze wspomnieć „Misia” Stanisława Barei, ale że jakoś nigdy nie potrafiłam pojąć fenomenu tego filmu, to o nim pomyślałabym na końcu. O tym, jak się kręciło filmy w PRL-u, te i inne, opowiada Klim, dziennikarz, historyk i autor znanych mi już „Seks, sztuka i alkohol. Życie towarzyskie lat 60.” oraz „Jak w kabarecie. Obrazki z życia PRL”.

Krystyna Kaplan "Londyn w czasach Sherlocka Holmesa"

Krystyna Kaplan „Londyn w czasach Sherlocka Holmesa”, PWN 2016, ISBN 978-83-01-18503-9, stron 288

W wyśmienitej serii PWN-u „Metropolie Retro” przyszedł czas na Londyn. Odbyliśmy już podróże w czasie do Paryża, Berlina, Nowego Jorku, Warszawy; teraz, dzięki Krystynie Kaplan - polskiej dziennikarce, pisarce i artystce, mieszkającej w Londynie od 1976 roku – zawitamy nad historyczną Tamizę. Przedział czasowy, jaki dla swojej publikacji przyjęła autorka, wyznaczają epoka wiktoriańska i edwardiańska, czyli czasy, które w historii Wielkiej Brytanii zapisały się niebywałym postępem i rozwojem w wielu dziedzinach. Przenieśmy się więc w odległe dzieje i poznajmy wyspiarską stolicę przełomu XIX i XX wieku.

Andrzej Klim "Jak w kabarecie. Obrazki z życia PRL"

Andrzej Klim „Jak w kabarecie. Obrazki z życia PRL”, PWN 2016, ISBN 978-83-01-18598-5, stron 296

Chyba dosyć dawno nie czytałam żadnej książki związanej z epoką Polski Ludowej. I tak szczerze mówiąc, trochę mi już tego brakowało. Dlatego gdy nadarzyła się okazja poznania najnowszego dzieła pióra Andrzeja Klima, znanego mi już z książki „Seks, sztuka i alkohol. Życie towarzyskie lat 60.”, nie wahałam się ani chwili. Tym bardziej więc się cieszę, bo lektura dostarczyła mi sporo rozrywki i w pełni mnie usatysfakcjonowała. 

Maja i Jan Łozińscy "W kurortach przedwojennej Polski"

Maja i Jan Łozińscy „W kurortach przedwojennej Polski. Nart – Dancing - Brydż”, Wyd. Naukowe PWN 2012, ISBN 978-83-01-16904-6, stron 184

Niezmiennie twierdzę, że gdybym tylko miała możliwość przeniesienia się w czasie, bez żadnego wahania chciałabym zasmakować niepowtarzalnego klimatu polskiego dwudziestolecia międzywojennego. Kocham tę epokę (i nie zmieniają tego nawet lektury o jej ciemnych stronach, a było ich całkiem sporo). Jednymi z najlepszych, moim zdaniem, autorów, którzy znakomicie potrafią oddać piórem ten panujący wówczas nastrój, są Maja i Jan Łozińscy. Ich książki to klasa sama w sobie, zawsze starannie wydane, z dużą liczbą zdjęć. Nie inaczej jest z publikacją „W kurortach przedwojennej Polski”, która ma jedną, ale znaczącą wadę: jest zwyczajnie za krótka. Z żalem przewracałam ostatnie strony wiedząc, że ta literacka podróż tak szybko dobiegła końca.

Joanna Sokolińska "Trzewiczki Matki Boskiej"

Joanna Sokolińska „Trzewiczki Matki Boskiej”, PWN 2015, ISBN 978-83-7705-881-7, stron 288

Dorota jest specjalistką od Bliskiego Wschodu; tamtejsze społeczności, kultury i religia to jej pasja. Nie było jednak łatwo znaleźć pracę z tym związaną. Wreszcie się udaje, ale wtedy akurat okazuje się, że kobieta jest w ciąży. Ciąża nie choroba, ale Dorota i jej mąż Filip mają już za sobą kilka niepowodzeń, więc Sadowska raczej będzie musiała leżeć, a wtedy z wymarzonej pracy nici. Któregoś dnia Dorota na spacerze widzi, jak starszą panią potrąca samochód. Zapamiętane obrazy nie dają jej spokoju, więc zaczyna swoje własne dochodzenie, do czego ma zastrzeżenia jej mąż, twardo stąpający po ziemi doktorant filozofii, a po godzinach specjalista od... makijażu w zakładzie pogrzebowym. Ale że ciężarnej się nie odmawia, pojedzie nawet szukać psa potrąconej kobiety. Czy Sadowscy odkryją, w czym tkwi sekret niepokojących zgonów w ich dzielnicy?

Maria Barbasiewicz "W kuchni jak na wojnie"

Maria Barbasiewicz „W kuchni jak na wojnie. Jak kucharze walczyli na noże, smaki i anegdoty od końca XVIII do połowy XX wieku”, PWN 2015, ISBN 978-83-7705-927-2, stron 264

Od jakiegoś czasu na polskim rynku wydawniczym, obok niezliczonych książek kucharskich, pojawia się coraz więcej opracowań i publikacji przedstawiających kuchnię w ujęciu historycznym. „Historia polskiego smaku” Mai i Jana Łozińskich, „Smaki dwudziestolecia” M. Łozińskiej czy „Kuchnia Słowian” Hanny i Pawła Lisów oraz „Okupacja od kuchni” Aleksandry Zaprutko-Janickiej to tylko niektóre tytuły, które biorą na warsztat to, co i jak jadano w danej epoce historycznej. Teraz do grona spoglądających na kuchnię „od kuchni”, jak na nieodłączny element ludzkich losów, dołącza Maria Barbasiewicz, historyk i varsavianistka, autorka znanej mi już „Warszawy. Perły Północy”.

Katarzyna Kwiatkowska; Kordian Tarasiewicz - w skrócie

Katarzyna Kwiatkowska „Zobaczyć Sorrento i umrzeć”, rozpisani.pl 2014, ISBN 978-83-940786-0-7, stron 348

Opis wydawcy:

Konstancja Radolińska, młoda Polka podróżująca po Europie, płynie do Neapolu na spotkanie ze swym prawie narzeczonym, Janem Morawskim, bohaterem Zbrodni w błękicie. Mężczyzna jednak w ostatniej chwili zmienia plany i rozżalona dziewczyna zaczyna podejrzewać, że Janowi na niej nie zależy. Przypadkowo Konstancja wpada na trop spisku anarchistycznego, którego pierwszym aktem był udany zamach na króla Włoch. Bez wahania postanawia rozwikłać tę zagadkę i ostatecznie podbić serce ukochanego. Trafia do luksusowego hotelu w Sorrento, w sam środek międzynarodowego zgromadzenia arystokratów i awanturników, ale to, co miało być wakacyjną rozrywką, wkrótce zmienia się w tragedię, gdyż dochodzi do morderstwa.

Remigiusz Piotrowski "Artyści w okupowanej Polsce"

Remigiusz Piotrowski „Artyści w okupowanej Polsce. Zdrady, triumfy, dramaty”, PWN 2015, ISBN 978-83-7705-924-1, stron 392

Pierwszego września 1939 roku dla milionów Polaków skończyła się pewna epoka, ich świat runął z hukiem. Wiedzieli na pewno, że ich życie zmieni się diametralnie, ale czy przypuszczali, do jakiego stopnia? Czy przeszło im przez myśl, jakie piekło zgotują im już wkrótce dwaj okupanci? Jak wielu z nich zadało sobie pytanie: czy ja przeżyję, czy dotrwam do końca tego koszmaru? Przypuszczam, że takie rozmyślania towarzyszyły wszystkim, niezależnie od zawodu czy statusu społecznego. I na pewno byli wśród nich również artyści: aktorzy, reżyserzy, pisarze, muzycy. Losami twórców, przedstawicieli artystycznej bohemy przedwojennej Polski, po agresji niemieckiej i sowieckiej zajął się Remigiusz Piotrowski, filolog polski i dziennikarz, autor znakomitych książek popularyzujących dzieje naszej ojczyzny. Jeszcze przed lekturą byłam niezbicie przekonana, że z najnowszą będzie tak samo, że też będę mogła pisać w samych superlatywach. I nie pomyliłam się. „Artyści w okupowanej Polsce” to książka genialna.

Literackie podróże w czasie i przestrzeni (S. Koper, A. Tarkowska, M. Barbasiewicz)

Aleksandra Tarkowska „Gdańsk między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939”. Dom Wydawniczy Księży Młyn 2010, ISBN 978-83-7729-006-4, stron 136

Opis wydawcy:

Gdańsk między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939 ukazuje nadmotławski gród w bardzo ważnym dla niego momencie historycznym. W 1920 roku, z woli zwycięskich mocarstw i pod protektoratem Ligi Narodów, powstało Wolne Miasto Gdańsk. Jego mieszkańcy byli obywatelami miasta-państwa, mającego swój sejm, senat, herb, flagę, hymn i walutę. Mówili o sobie – Danziger, co oznaczało, że są stąd i nie wyobrażają sobie, by mogło być inaczej.

Książka w ciekawy i niebanalny sposób przybliża Czytelnikowi historię miasta, jego kulturę, gospodarkę i życie codzienne. Aleksandra Tarkowska – licencjonowana przewodniczka po Gdańsku – zaprasza na fascynujący spacer ulicami miasta z tamtych lat. Czytelnicy będą mogli zajrzeć do portu i gdańskich stoczni, pójść do kina i teatru, odpocząć w jednym z nadmorskich kąpielisk, posłuchać chorałów carillonów, wysłać pocztówkę z pozdrowieniami, a nawet pokrzepić się kieliszeczkiem mocnego Machandla w jednej z licznych tawern.

Dianne Hales "Mona Lisa. Odkryte życie"

Dianne Hales „Mona Lisa. Odkryte życie“, PWN 2015, ISBN 978-83-7705-885-5, stron 416

Mona Lisa. Dzieło sztuki jedyne w swoim rodzaju, obcowanie z którym pozostaje w pamięci chyba na zawsze – niebywałe to doświadczenie mieć odczucie, że gdy człowiek stojący przez obrazem się porusza, sportretowana dama wodzi za nim oczami. Jednocześnie jedyny chyba taki obraz, którego bohaterka ponad pięć wieków od uwiecznienia pozostaje ikoną pop-kultury. Nie ma chyba rzeczy, której nie próbowano by sprzedać za pomocą tego wizerunku lub tych dwóch słów. O fascynacji dziełem i jego twórcą pisało i mówiło już wielu. Do tego grona niniejszym dołącza amerykańska dziennikarka i pisarka, Dianne Hales. Ale nie koncentruje się ona na samym obrazie. Swoją książkę opiera na przekonaniu, że „Mona Lisa faktycznie przedstawia osobę podaną w najstarszym opisie obrazu: Lisę Gherardini, żonę florenckiego kupca Francesca del Giocondo” (str. 15).

Ian Buruma "Rok zerowy. Historia roku 1945"

Ian Buruma „Rok zerowy. Historia roku 1945”, PWN 2015, ISBN 978-83-7705-667-7, stron 432

Wielka historia ma to do siebie, że znajdziemy w niej wiele dat granicznych. Zapewne większość z nich w znaczący sposób wpłynęła na życie całych narodów na wszystkich kontynentach. Patrząc tylko na XX wiek, na pewno takimi wyznacznikami był rok 1918, potem początek nowej wojny w 1939 i jej zakończenie w 1945, a jeszcze później upadek Związku Radzieckiego i komunizmu w podległych mu republikach w 1989. Rok 1945 z jednej strony kończył najbardziej krwawą i unicestwiającą wojnę; był także momentem, w którym ostatecznie odszedł w przeszłość jedyny w swoim rodzaju świat (mam tutaj na myśli szczególnie polską perspektywę i epokę dwudziestolecia międzywojennego); odtąd nic już nie było takie jak przedtem. Z drugiej – mnóstwo ludzi wierzyło, że będzie to czas nowego początku, podnoszenia się z kolan tkwiących w ruinach, odbudowy i wzrastania. O każdym wymiarze tego jednego roku pisze Holender Ian Buruma w swojej publikacji „Rok zerowy”. 

Remigiusz Piotrowski "Rozkaz: Trzaskać!"

Remigiusz Piotrowski „Rozkaz: Trzaskać! Zapomniane akcje polskiego podziemia”, PWN 2015, ISBN 978-83-7705-857-2, stron 398

Na kartach polskiej historii odnajdziemy wydarzenia, którymi możemy się chwalić, oraz osoby, z których jako naród możemy być dumni. Choć tak naprawdę, jeśli chodzi o edukację i pamięć, raczej skupiamy się – i tego też jesteśmy uczeni – na elementach martyrologicznych, na tym, co tak mocno doświadczało, co przynosiło ból, łzy i śmierć. Fakt, wielkie koła historii nigdy nas nie oszczędzały, ale może tym bardziej powinniśmy podkreślać te pełne chwały epizody, radosne momenty zwycięstwa. W moich oczach jednym z takich zjawisk jest polskie państwo podziemne, działające w czasie okupacji, „jedyny w swoim rodzaju i bodaj największy w historii świata ruch oporu. Choć działał w ukryciu, stworzył w krótkim czasie tajne państwo z własnym sądownictwem, oświatą, całym pionem administracji cywilnej, armią, a nawet prasą. Skala jego osiągnięć, biorąc pod uwagę rzeczywistość, w której przyszło mu funkcjonować, wprawia w zdumienie” (str. 8). I to właśnie o akcjach inicjowanych przez podziemie pisze Remigiusz Piotrowski - o tych, które nie są powszechnie znane bądź uleciały już z pamięci, pozostając jedynie we wspomnieniach uczestników i świadków.  

Małgorzata Gutowska-Adamczyk, Marta Orzeszyna "Paryż. Miasto sztuki i miłości..."

Małgorzata Gutowska-Adamczyk, Marta Orzeszyna „Paryż. Miasto sztuki i miłości w czasach belle époque”, Wyd. Naukowe PWN 2012, ISBN 978-83-01-17103-2, stron 408

W drugiej klasie liceum byłam na wycieczce we Francji. Jej program obejmował Paryż, trzy zamki nad Loarą i Disneyland. Gdy myślę o niej dzisiaj, uznaję, że byłam za młoda, by w pełni docenić miejsce, w którym się znalazłam. I gdybym dzisiaj miała możliwość ponownego zawitania do stolicy Francji, na czym innym koncentrowałabym uwagę i przede wszystkim bardziej bym się przygotowała. A gdybym miała dużo czasu w zanadrzu, to zakładam, że chciałabym poznać to, co nieoczywiste, czyli skupić się na tym, co nie najbardziej dla miasta charakterystyczne – i przez to oblegane przez turystów – ale na tym, co znajdujące się bardziej z dala od ludzkich oczu, na czymś mniej znanym. Przyjęłabym także perspektywę historyczną, chcąc wiedzieć, jak dane miejsca wyglądały kiedyś, jakie były ich dzieje. I pomocą byłyby mi książki takie jak „Paryż...” Małgorzaty Gutowskiej-Adamczyk i Marty Orzeszyny.

Maja i Jan Łozińscy "W powojennej Polsce. 1945-1948"

Maja i Jan Łozińscy „W powojennej Polsce. 1945-1948”, PWN 2015, ISBN 978-83-7705-823-7, stron 184

W 1945 roku zakończył się jeden z największych kataklizmów w dziejach Europy i Polski: druga wojna światowa. Każdego roku w maju świętujemy te dni zwycięstwa nad hitlerowskim okupantem. Ale tak naprawdę powinniśmy chyba świętować tylko ustanie walk, koniec działań zbrojnych z jednym najeźdźcą, bo problemy wcale się nie skończyły, nabrały tylko innego charakteru. W Polsce „wyzwolenie” oznaczało tak naprawdę zniewolenie, tyle że zmienił się zniewalający. Lata 1945-1948 to z jednej strony czas powrotu do normalnego życia, bez nasłuchiwania spadających bomb czy ukrywania się i łapanek, a z drugiej umacnianie się nowego ustroju i początki totalnej ingerencji władzy w życie obywateli. O tym okresie w swojej najnowszej książce piszą Maja i Jan Łozińscy.

Joanna Jurgała-Jureczka "Kobiety Kossaków"

Joanna Jurgała-Jureczka „Kobiety Kossaków”, PWN 2015, ISBN 978-83-7705-771-1, stron 320

Jako nastolatka zaczytywałam się w poezji Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, ale po dziś dzień niektóre z jej wierszy mnie urzekają. Potem poznałam powieści satyryczne jej siostry, Magdaleny Samozwaniec, biografię Lilki pt. „Zalotnica niebieska” oraz książkę poświęconą obu siostrom – „Marię i Magdalenę”. Poetka i satyryczka wywodziły się z rodu wielkich malarzy: Juliusza i jego syna, Wojciecha. Były jego, odpowiednio, wnuczkami i córkami. Mimo że ich losy są mi już dość dobrze znane, z chęcią przystąpiłam do śledzenia dziejów innych kobiet – przedstawicielek dynastii. Barwnie prezentuje je Joanna Jurgała-Jureczka, autorka wcześniejszej publikacji – „Zofia Kossak. Opowieść biograficzna”.

Monika Piątkowska "Życie przestępcze w przedwojennej Polsce"

Monika Piątkowska „Życie przestępcze w przedwojennej Polsce. Grandesy. Kasiarze. Brylanty”, Wydaw. Naukowe PWN 2012, ISBN 978-83-01-17232-9, stron 464

Przy okazji „Upadłych dam II Rzeczpospolitej” pisałam, że zbrodnia jest materią cechującą się uniwersalnością: dokonuje się jej w każdym czasie i miejscu. Stwierdzenie to można chyba rozszerzyć na całość działalności przestępczej: zawsze i wszędzie znajdzie się ktoś, kto zboczy z właściwej, określonej normami współżycia społecznego, ścieżki. Nie inaczej było w dwudziestoleciu międzywojennym, zaskakiwać może jedynie skala tego zjawiska, o czym można się przekonać oddając się lekturze publikacji „Życie przestępcze w przedwojennej Polsce”. Jej autorka, Monika Piątkowska, interesowała się zbrodnią na przełomie wieków XIX i XX, i na bazie tych fascynacji stworzyła powieść „Krakowska żałoba” oraz zbiór opowiadań „Nikczemne historie”. Teraz przyszedł czas na pozycję niebeletrystyczną, a doprawdy – miała autorka o czym pisać, każda dziedzina półświatka miała swoich „wybitnych” przedstawicieli.

Przemysław Semczuk "Magiczne dwudziestolecie"

Przemysław Semczuk „Magiczne dwudziestolecie”, PWN 2014, ISBN 978-83-7705-518-2, stron 320

Odnoszę wrażenie, że robię się coraz bardziej monotematyczna. Stale obracam się w kręgu polskiej historii, ale wiecie co? Dobrze mi z tym. Tym bardziej że, jak się okazuje, nawet w tych ulubionych epokach mam jeszcze wiele do odkrycia. A jeśli dołożyć do tego fakt, iż są autorzy, którzy wychodzą naprzeciw moim oczekiwaniom, to czegóż chcieć więcej? A Przemysław Semczuk idealnie do tego grona pasuje – zresztą, jak sam przyznał, chciał swoim czytelnikom dostarczyć dobrej lektury, a myślał zwłaszcza „o tych osobach, które z ogromną pasją poznają dwudziestolecie – niezależnie od tego, czy chodzi o życie przestępcze, gospodarcze, kulinarne, sport, modę czy savoir-vivre. Teraz mogli poznać jeszcze dwudziestolecie magiczne” (str. 315). Dziennikarz odkrył więc przede mną kolejne z wielu oblicz międzywojnia i utwierdził mnie w przekonaniu, że był to czas jedyny w swoim rodzaju, pod każdym względem.

Remigiusz Piotrowski "Literaci w przedwojennej Polsce. Pasje. Nałogi. Romanse"

Remigiusz Piotrowski „Literaci w przedwojennej Polsce. Pasje. Nałogi. Romanse”, PWN 2014, ISBN 978-83-7705-650-9, stron 400

“Z niecodziennych pasji słynął Julian Tuwim. Poeta kolekcjonował wydawnicze rozmaitości, w tym książki o diabłach, demonach, pchłach i szczurach (...). W jego bogatym zbiorze znajdowały się takie rzadkości, jak Antologia literatury o pchłach czy dziwaczne broszury, które właściciel z dumą pokazywał przyjaciołom i nad którymi piękna żona poety Stefania Tuwimowa załamywała ręce” (str. 152). „Przez całe swoje życie do kina nie zdołał się przekonać Tadeusz Boy-Żeleński (...). Irena Krzywicka zabrała go pewnego razu na Niepotrzebnego człowieka. Boy nie rozumiał skrótów filmowych i co chwila zadawał komiczne pytania: „Ale czyja to noga? – Dlaczego ni z tego, ni z owego koła pociągu? itd.”. Ci, z publiczności, którzy nas słyszeli, musieli mieć wrażenie, że siedzi obok nich kompletny głupek” (str. 97).